KALENDARZ 
Izraelska organizacja praw człowieka B’Tselem opublikowała obszerny raport, w którym opisuje politykę Izraela na okupowanym Zachodnim Brzegu jako systematyczny proces niszczenia warunków umożliwiających Palestyńczykom funkcjonowanie nie tylko jako jednostkom, lecz również jako społeczności i narodowi.
Raport zatytułowany „The Elimination Project – Israel’s Systematic Dismantling of Palestinian Collective Life in the West Bank” – „Projekt eliminacji – systematyczne rozmontowywanie palestyńskiego życia zbiorowego na Zachodnim Brzegu” – nie traktuje zabójstw, przemocy osadników, wyburzeń domów, blokad drogowych czy przejmowania ziemi jako niezależnych od siebie zjawisk.
B’Tselem argumentuje, że elementy te tworzą jeden wzajemnie uzupełniający się system, którego skutkiem jest wypieranie Palestyńczyków z ziemi, rozbijanie ich społeczeństwa oraz rozszerzanie i utrwalanie izraelskiej kontroli.
Organizacja określa ten mechanizm mianem „projektu eliminacji”. Nie chodzi przy tym wyłącznie o fizyczne zabijanie ludzi. Pojęcie odnosi się do likwidowania warunków, dzięki którym Palestyńczycy mogą funkcjonować jako zbiorowość – posiadać ziemię, gospodarkę, instytucje, więzi społeczne, swobodę przemieszczania się oraz możliwość decydowania o własnej przyszłości.
Raport opiera się na ponad 2 tys. świadectw Palestyńczyków zebranych od października 2023 roku, dokumentacji terenowej oraz ponad trzech dekadach pracy B’Tselem na okupowanych terytoriach.
Pięć elementów jednego systemu
B’Tselem wyróżnia pięć wzajemnie powiązanych mechanizmów: przemoc i zastraszanie, ograniczenia w przemieszczaniu się, dławienie gospodarki, niszczenie życia społecznego i politycznego oraz czystki etniczne połączone z przejmowaniem terytorium.
Dopiero spojrzenie na wszystkie te procesy jednocześnie pokazuje ich pełny skutek.
Blokada drogi może uniemożliwić dojazd do pracy lub szkoły. Przemoc osadników może odciąć rolnika od jego ziemi. Utrata pracy pogłębia zależność ekonomiczną. Wyburzenia i przejmowanie gruntów wypierają całe społeczności. A system wojskowej kontroli ogranicza możliwość organizowania politycznego sprzeciwu.
Każdy z tych mechanizmów wzmacnia pozostałe.
Ponad tysiąc zabitych na Zachodnim Brzegu
Jednym z pierwszych elementów opisanych w raporcie jest gwałtowny wzrost przemocy izraelskich sił okupacyjnych i osadników po październiku 2023 roku.
Według danych B’Tselem od 7 października 2023 roku do 30 czerwca 2026 roku na okupowanym Zachodnim Brzegu, wraz z Jerozolimą Wschodnią, Izraelczycy zabili 1087 Palestyńczyków.
Wśród zabitych było 242 dzieci i nastolatków oraz 21 kobiet.
35 osób zostało zabitych przez izraelskich cywilów, a w 15 przypadkach organizacja nie była w stanie ustalić, czy sprawcą był żołnierz, czy izraelski cywil. Pozostałe ofiary zginęły z rąk izraelskich sił.
B’Tselem wskazuje również na stopniowe rozluźnianie zasad otwierania ognia. Organizacja opisuje przypadki zabijania osób, które nie stanowiły bezpośredniego zagrożenia, strzelania do samochodów oraz stosowania ostrej amunicji podczas rutynowych operacji zatrzymań.
Od października 2023 roku do końca czerwca 2026 roku podczas samych operacji zatrzymań zginęło co najmniej 271 Palestyńczyków. Co najmniej 200 z nich – około 74 proc. – nie było nawet osobami, które izraelskie wojsko zamierzało zatrzymać.
Organizacja pisze w tym kontekście o „gazafikacji” metod stosowanych na Zachodnim Brzegu – przenoszeniu części sposobów prowadzenia operacji wojskowych ze Strefy Gazy na okupowany Zachodni Brzeg.
Osadnicy i wojsko coraz trudniejsi do rozdzielenia
Szczególną uwagę raport poświęca izraelskim osadnikom.
Od października 2023 roku tysiące osadników zostało powołanych do jednostek rezerwowych działających w tych samych regionach, w których sami mieszkają. Rozbudowano lokalne oddziały ochrony osiedli i zwiększono liczbę broni znajdującej się w rękach osadników.
Doprowadziło to do coraz większego zacierania granicy między przemocą państwową i osadniczą.
Organizacja dokumentuje przypadki wspólnych działań żołnierzy i uzbrojonych osadników, ochrony zapewnianej napastnikom przez wojsko oraz sytuacji, w których przemoc osadników prowadzi do opuszczenia ziemi przez Palestyńczyków, a następnie przejęcia jej pod nowe posterunki osadnicze.
B’Tselem argumentuje, że nie można więc sprowadzać problemu do grupy ekstremistycznych osadników działających wbrew państwu. W ocenie organizacji przemoc osadnicza coraz częściej funkcjonuje jako element systemu wspieranego, chronionego lub tolerowanego przez izraelskie instytucje.
925 barier na drogach
Drugim elementem „projektu eliminacji” jest kontrola przemieszczania się.
Do końca 2025 roku OCHA udokumentowała na okupowanym Zachodnim Brzegu 925 stałych lub okresowych przeszkód ograniczających ruch Palestyńczyków.
Były to checkpointy, zamykane bramy, betonowe bloki, nasypy ziemne, rowy, bariery i inne przeszkody.
Ich liczba była o 43 proc. wyższa niż średnia z poprzednich 20 lat.
Od października 2023 roku dodano ponad 200 kolejnych punktów kontrolnych i blokad.
B’Tselem podkreśla, że ich znaczenie wykracza daleko poza samo wydłużenie podróży.
Palestyńczyk jadący do pracy, szpitala, szkoły czy rodziny często nie wie, czy dana brama będzie otwarta, ile godzin zajmie przejazd i czy w ogóle będzie mógł dotrzeć do celu.
W ten sposób kontrola dróg staje się według organizacji narzędziem kontroli całego życia społecznego.
Dławienie gospodarki
Raport wskazuje również na systematyczne osłabianie podstaw palestyńskiej gospodarki.
Po 7 października 2023 roku Izrael odebrał pozwolenia na pracę ogromnej większości Palestyńczyków zatrudnionych wcześniej w Izraelu i izraelskich osiedlach. Jednocześnie blokady drogowe utrudniły handel, dojazd do zakładów pracy oraz transport towarów.
Rolnicy coraz częściej nie mogą dostać się na własne pola z powodu wojskowych ograniczeń, nowych posterunków osadniczych oraz przemocy osadników.
Izrael posiada także możliwość zatrzymywania wpływów podatkowych pobieranych w imieniu Autonomii Palestyńskiej. Takie działania pogłębiają jej kryzys finansowy i przekładają się na wypłaty wynagrodzeń pracowników sektora publicznego oraz funkcjonowanie opieki zdrowotnej, edukacji i innych podstawowych usług.
W ocenie B’Tselem nie chodzi wyłącznie o ubóstwo będące ubocznym skutkiem konfliktu. Ekonomiczna zależność Palestyńczyków jest jednym z mechanizmów pozwalających Izraelowi kontrolować ich życie.
Przejmowanie ziemi i wypędzanie społeczności
Najbardziej widocznym terytorialnie elementem opisywanego systemu jest przejmowanie palestyńskiej ziemi.
B’Tselem przypomina, że od rozpoczęcia okupacji w 1967 roku Izrael przejął ponad 2 mln dunamów ziemi, czyli więcej niż jedną trzecią powierzchni Zachodniego Brzegu.
Proces gwałtownie przyspieszył po utworzeniu obecnego izraelskiego rządu pod koniec 2022 roku.
Według danych przytoczonych w raporcie do lipca 2026 roku osadnicze struktury przejęły kontrolę nad ponad 1,07 mln dunamów – około 18 proc. całego Zachodniego Brzegu.
Między 2023 a 2025 rokiem utworzono 185 nowych posterunków osadniczych, z czego około 130 stanowiły tzw. posterunki pasterskie.
Do połowy 2026 roku B’Tselem udokumentował całkowite wypędzenie 64 palestyńskich społeczności i grup pasterskich oraz częściowe wysiedlenie kolejnych 18.
Mechanizm często wygląda podobnie: w pobliżu palestyńskiej społeczności powstaje posterunek osadniczy, po czym mieszkańcy zaczynają doświadczać coraz częstszych napadów, wypasu zwierząt na ich ziemi, niszczenia upraw, blokowania dróg i dostępu do wody.
Życie staje się stopniowo niemożliwe, aż rodziny opuszczają teren.
Po ich wyjeździe ziemia trafia pod faktyczną kontrolę osadników.
B’Tselem określa ten proces mianem czystek etnicznych i terytorialnego przejmowania ziemi.
Nie seria incydentów, ale jeden mechanizm
To właśnie jest najważniejsza teza raportu.
Według B’Tselem spalony dom w jednej wiosce, zamknięta droga w drugiej, zburzone budynki w Masafer Yatta, nowy posterunek osadniczy, odebranie pozwolenia na pracę czy zabicie Palestyńczyka podczas wojskowego rajdu nie powinny być analizowane wyłącznie jako oddzielne wydarzenia.
Wszystkie te działania prowadzą w tym samym kierunku: zmniejszania przestrzeni dostępnej Palestyńczykom i jednoczesnego rozszerzania obszaru znajdującego się pod bezpośrednią izraelską kontrolą.
„Dwie rzeczy dzieją się równocześnie: Izrael rozmontowuje palestyńską egzystencję, jednocześnie reorganizując przestrzeń tak, aby rozszerzać i instytucjonalizować izraelską kontrolę i suwerenność” – podsumowuje organizacja.
Rozbudowa osiedli ułatwia dalsze wypieranie Palestyńczyków, a wypieranie Palestyńczyków otwiera kolejne tereny dla osadnictwa.
Apartheid
W końcowej części raportu B’Tselem umieszcza opisane działania w szerszym systemie politycznym.
Organizacja określa izraelski system na Zachodnim Brzegu mianem apartheidu, argumentując, że prawa, ochrona państwa, dostęp do ziemi, zasobów i władzy politycznej są przydzielane w różny sposób Palestyńczykom i izraelskim Żydom mieszkającym na tym samym terytorium.
B’Tselem odwołuje się również do opinii doradczej Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości z lipca 2024 roku, który uznał dalszą obecność Izraela na okupowanych terytoriach palestyńskich za nielegalną i wskazał na obowiązek zakończenia osadnictwa.
Sama nazwa „projekt eliminacji” nie jest kategorią prawną. Organizacja zwraca jednak uwagę, że konkretne elementy opisywanego systemu – m.in. aneksja, osadnictwo, przymusowy transfer, prześladowania i apartheid – są regulowane lub zakazane przez prawo międzynarodowe, a część działań może stanowić zbrodnie wojenne lub zbrodnie przeciwko ludzkości.
Izraelskie władze odrzucają określanie państwa mianem systemu apartheidu i przedstawiają wiele ograniczeń oraz operacji wojskowych na Zachodnim Brzegu jako środki bezpieczeństwa. B’Tselem odpowiada jednak, że nie można wyjaśnić w ten sposób całego systemu, który równocześnie rozszerza osiedla, przejmuje ziemię i utrwala trwałą izraelską kontrolę.
„Projekt eliminacji” przyspieszył po 2023 roku
B’Tselem podkreśla, że opisany system nie powstał po 7 października 2023 roku.
Jego podstawowe mechanizmy rozwijane są od dziesięcioleci.
Zmieniły się jednak ich skala, tempo i otwartość.
Działania, które wcześniej przedstawiano jako tymczasowe, wyjątkowe lub wynikające z potrzeb bezpieczeństwa, coraz częściej prowadzone są w sposób jawny i trwały. Jednocześnie rośnie współpraca między aparatem państwa, armią, ruchem osadniczym i uzbrojonymi grupami osadników.
Według B’Tselem celem nie jest już wyłącznie zarządzanie okupacją.
Obecna polityka prowadzi do trwałego przekształcenia Zachodniego Brzegu – poprzez ograniczanie możliwości palestyńskiego życia zbiorowego oraz równoczesne rozszerzanie izraelskiej obecności, kontroli i osadnictwa.
Dowiedz się więcej: https://www.btselem.org/the_elimination_project/