Po protestach i wycofaniu filmów Nadav Lapid rezygnuje z udziału w festiwalu w Marsylii

Izraelski reżyser Nadav Lapid nie weźmie udziału w tegorocznej edycji Międzynarodowego Festiwalu Filmowego FIDMarseille we Francji. Jego wycofanie nastąpiło po szeroko zakrojonej kampanii prowadzonej przez aktywistów, filmowców i zwolenników bojkotu izraelskich instytucji kulturalnych. Presja była na tyle duża, że około dziesięciu reżyserów zdecydowało się wycofać swoje filmy z programu festiwalu w proteście przeciwko obecności Lapida.

Kontrowersje narastały na przełomie maja i czerwca 2026 roku. Początkowo Lapid miał zasiąść w jury festiwalu FIDMarseille, jednego z najważniejszych wydarzeń poświęconych kinu niezależnemu i dokumentalnemu we Francji. W obliczu protestów organizatorzy próbowali znaleźć kompromisowe rozwiązanie, ograniczając jego udział jedynie do prezentacji jednego z wcześniejszych filmów.

Nie uspokoiło to jednak sytuacji. W pierwszych dniach czerwca kolejni twórcy zaczęli wycofywać swoje produkcje z programu, a część środowiska filmowego zagroziła całkowitym bojkotem wydarzenia. Ostatecznie 9 czerwca poinformowano, że Lapid wycofuje się z udziału w festiwalu, który ma odbyć się w dniach 8–13 lipca.

Powodem związki z izraelskimi instytucjami państwowymi

Organizatorzy kampanii podkreślali, że sprzeciw nie wynika z narodowości reżysera, lecz z jego współpracy z instytucjami finansowanymi przez państwo izraelskie.

Szczególne kontrowersje wzbudziło wsparcie, jakie jego filmy otrzymywały z Izraelskiego Funduszu Filmowego. Dotyczyło to również najnowszej produkcji Lapida – filmu „Yes”, który miał premierę w 2025 roku.

Zdaniem zwolenników bojkotu współpraca z państwowymi instytucjami Izraela jest nie do pogodzenia z trwającą kampanią nacisku na izraelskie władze w związku z wojną i ludobójstwem w Strefie Gazy.

W oświadczeniach publikowanych przez filmowców podkreślano, że bojkot dotyczy instytucji i struktur państwowych, a nie pojedynczych osób, jednak twórcy korzystający z ich wsparcia finansowego nie mogą być od tego kontekstu całkowicie oddzielani.

Dyrekcja festiwalu próbowała bronić zaproszenia

Dyrekcja FIDMarseille początkowo odrzucała wezwania do wykluczenia reżysera. Organizatorzy przypominali, że Lapid od lat krytykuje izraelski rząd, a jego twórczość często porusza temat przemocy państwowej, nacjonalizmu i militaryzmu.

Argumentowano również, że odpowiedzialnością za działania państwa nie można automatycznie obarczać wszystkich jego obywateli, zwłaszcza tych, którzy publicznie prezentują krytyczne stanowisko wobec władz.

Mimo to narastająca presja oraz kolejne wycofania filmów sprawiły, że obecność Lapida zaczęła zagrażać samemu przebiegowi festiwalu. Ostatecznie organizatorzy ustąpili, a reżyser zrezygnował z udziału w wydarzeniu.

Coraz silniejszy bojkot izraelskich instytucji kultury

Sprawa FIDMarseille wpisuje się w szerszy trend rosnących nacisków na instytucje kulturalne współpracujące z podmiotami finansowanymi przez państwo izraelskie.

Od rozpoczęcia wojny w Gazie coraz więcej artystów, organizacji i środowisk twórczych domaga się ograniczenia współpracy z izraelskimi instytucjami publicznymi, argumentując, że kultura nie może być wykorzystywana do normalizowania polityki państwa oskarżanego o zbrodnie wojenne i ludobójstwo.

Źródło: Le Monde