KALENDARZ 
Administracja Donalda Trumpa objęła sankcjami Międzynarodowy Trybunał Karny jako całą instytucję, znacząco rozszerzając dotychczasowe działania wymierzone w jego sędziów i prokuratorów. Decyzję ogłoszono zaledwie kilka godzin po przyznaniu Pokojowej Nagrody Nobla Navi Pillay – byłej sędzi MTK, której nagroda została uzasadniona między innymi koniecznością obrony międzynarodowego systemu prawnego przed politycznymi atakami.
Amerykański Departament Skarbu wpisał w piątek International Criminal Court na listę SDN – listę podmiotów objętych amerykańskimi sankcjami finansowymi. Jest to jakościowo poważniejszy krok niż wcześniejsze sankcje personalne, ponieważ ograniczenia dotyczą teraz samego Trybunału i mogą uderzyć w banki, firmy informatyczne, ubezpieczycieli i innych usługodawców współpracujących z instytucją w Hadze.
Sekretarz stanu Marco Rubio nie ukrywał celu decyzji.
„Prezydent Trump nigdy nie pozwoli Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu ścigać Amerykanów” – oświadczył. Zapowiedział odcięcie MTK od zasobów i utrudnienie mu funkcjonowania, określając Trybunał jako „zbuntowany sąd”.
Następnie skierował ultimatum również do państw będących stronami Statutu Rzymskiego:
„Albo MTK zakończy swoje groźby, albo my zakończymy MTK”.
Sankcje po nakazach aresztowania Netanjahu i Gallanta
Konflikt Waszyngtonu z Trybunałem wyraźnie zaostrzył się po wydaniu w listopadzie 2024 roku nakazów aresztowania premiera Izraela Benjamina Netanjahu i ówczesnego ministra wojny Joawa Gallanta.
MTK uznał wówczas, że istnieją uzasadnione podstawy, by podejrzewać obu polityków o zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości popełnione w Strefie Gazy, w tym wykorzystywanie głodu jako metody prowadzenia wojny. Trybunał wydawał również nakazy wobec przywódców Hamasu.
Stany Zjednoczone i Izrael nie są stronami Statutu Rzymskiego. Waszyngton argumentuje więc, że MTK nie ma prawa sądzić obywateli państw, które nie uznały jego jurysdykcji. Trybunał opiera jednak swoją jurysdykcję w sprawie Palestyny na fakcie, że Palestyna jest państwem-stroną Statutu Rzymskiego, a badane czyny miały miejsce na terytorium objętym jurysdykcją MTK.
Administracja Trumpa wcześniej obejmowała sankcjami poszczególnych sędziów i prokuratorów. Według MTK przed piątkową decyzją restrykcje dotknęły już 13 niezależnych sędziów i przedstawicieli prokuratury. Teraz po raz pierwszy celem stała się sama instytucja.
Banki, oprogramowanie i ubezpieczenia
Skutki takich sankcji mogą być znacznie szersze niż zamrożenie aktywów znajdujących się bezpośrednio w Stanach Zjednoczonych.
Amerykańskie przepisy zasadniczo zabraniają amerykańskim podmiotom prowadzenia transakcji z jednostkami objętymi sankcjami. W praktyce także zagraniczne banki i przedsiębiorstwa często ograniczają kontakty z podmiotami wpisanymi na listę SDN ze względu na dostęp do amerykańskiego systemu finansowego. Reuters wskazuje, że może to wpłynąć między innymi na obsługę bankową, ubezpieczenia, oprogramowanie i inne usługi niezbędne do codziennego działania Trybunału.
MTK przygotowywał się na taki scenariusz od miesięcy. Według Reutersa instytucja zaczęła między innymi ograniczać uzależnienie od amerykańskiego oprogramowania, przechodząc w części infrastruktury na rozwiązania open source, oraz przygotowywała alternatywne rozwiązania dotyczące bankowości i ubezpieczeń zdrowotnych.
Waszyngton jednocześnie wprowadził kilka wyjątków od nowych ograniczeń. OFAC wydał cztery licencje pozwalające między innymi na określone transakcje związane z funkcjonowaniem MTK, telekomunikacją i oprogramowaniem, emeryturami oraz osobami przetrzymywanymi przez Trybunał.
Jedna z licencji przewiduje początkowy 180-dniowy okres, który ma dać państwom członkowskim czas na rozmowy z Waszyngtonem. Rubio zapowiedział, że dalszy kształt sankcji będzie zależał od tego, czy amerykańskie żądania zostaną spełnione.
MTK: to atak na fundamenty międzynarodowego porządku prawnego
Międzynarodowy Trybunał Karny zdecydowanie odrzucił amerykańską decyzję.
W oficjalnym komunikacie określił sankcje jako próbę utrudnienia wymierzania sprawiedliwości i uniemożliwienia Trybunałowi wykonywania jego mandatu.
„Jest to atak na rządy prawa i na same fundamenty międzynarodowego porządku prawnego, uderzający w prostą zasadę, że nikt nie stoi ponad prawem” – oświadczył MTK.
Prezes Trybunału Tomoko Akane zapowiedziała, że sankcje nie zatrzymają prowadzonych postępowań.
„Trybunał będzie nadal w pełni wykonywał swój mandat, niezależnie i bezstronnie, opierając się wyłącznie na prawie i dowodach, w interesie niezliczonych ofiar najpoważniejszych zbrodni” – powiedziała.
MTK zaapelował jednocześnie do 125 państw-stron Statutu Rzymskiego, aby zapewniły instytucji środki pozwalające kontynuować działalność.
Kilka godzin wcześniej Nobel dla Navi Pillay
Symboliczny jest moment ogłoszenia amerykańskich sankcji.
Zaledwie kilka godzin wcześniej Norweski Komitet Noblowski przyznał Pokojową Nagrodę Nobla Navanethem „Navi” Pillay, południowoafrykańskiej prawniczce, byłej wysokiej komisarz ONZ ds. praw człowieka i jednej z pierwszych sędzi Międzynarodowego Trybunału Karnego. W MTK zasiadała w latach 2003-2008.
Pillay w ostatnich latach przewodniczyła także niezależnej komisji śledczej ONZ ds. Izraela i okupowanych terytoriów palestyńskich. W 2025 roku komisja stwierdziła, że Izrael dopuścił się ludobójstwa Palestyńczyków w Strefie Gazy. Izrael zdecydowanie odrzucił te ustalenia.
Komitet Noblowski, uzasadniając nagrodę dla Pillay, zwrócił szczególną uwagę na kryzys międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości.
„System prawa międzynarodowego znajduje się pod ogromną presją, a jego instytucje są atakowane” – napisano w uzasadnieniu.
Przewodniczący Komitetu Jørgen Watne Frydnes zwrócił uwagę, że obecnie sankcjami obejmowani są nawet sędziowie międzynarodowych trybunałów.
Komitet nie wskazał bezpośrednio administracji Trumpa ani Izraela. Podkreślił jednak, że międzynarodowy system prawny, w którym sprawcy zbrodni wojennych mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności, jest warunkiem trwałego pokoju.
Kilka godzin później administracja USA objęła sankcjami dokładnie tę instytucję, w której Pillay przez pięć lat pełniła funkcję sędzi.
Europa pod presją
Nowa decyzja Waszyngtonu stawia również państwa europejskie przed problemem praktycznym. Wszystkie państwa Unii Europejskiej są członkami MTK, a jego siedziba znajduje się w Hadze.
Holandia zapowiedziała już dalsze wspieranie Trybunału, a sam MTK wezwał państwa członkowskie do konkretnych działań zapewniających mu możliwość dalszej pracy.
Jednym z rozważanych rozwiązań jest wykorzystanie przez Unię Europejską tzw. Blocking Statute, mechanizmu stworzonego w celu ochrony europejskich firm przed eksterytorialnym stosowaniem sankcji państw trzecich. Przedstawiciele MTK apelowali wcześniej o przygotowanie tego instrumentu na wypadek objęcia sankcjami całego Trybunału.
Źródło: Middle East Eye