KALENDARZ 
Niemcy zwróciły się w poniedziałek do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze o odrzucenie sprawy wniesionej przez Nikaraguę, która oskarża Berlin o naruszenie Konwencji o ludobójstwie i prawa humanitarnego poprzez dostarczanie Izraelowi broni oraz innego wsparcia wojskowego. Niemiecki rząd przekonuje, że Trybunał nie ma jurysdykcji do rozpatrzenia części zarzutów, a Nikaragua nie wykazała istnienia sporu prawnego przed skierowaniem sprawy do MTS.
W poniedziałek rozpoczęły się czterodniowe przesłuchania dotyczące wstępnych zastrzeżeń Niemiec. Na tym etapie Trybunał nie rozstrzyga jeszcze, czy Berlin rzeczywiście naruszył prawo międzynarodowe. Sędziowie mają zdecydować, czy sprawa może przejść do dalszego etapu i zostać rozpatrzona merytorycznie.
Nikaragua wniosła sprawę przeciwko Niemcom w marcu 2024 roku. Zarzuca Berlinowi, że pomimo wiedzy o ryzyku poważnych naruszeń prawa w Strefie Gazy nadal dostarczał Izraelowi broń i sprzęt wojskowy, a tym samym nie wywiązał się z obowiązku zapobiegania ludobójstwu.
Nikaragua oskarża również Niemcy o pogłębienie kryzysu humanitarnego poprzez zawieszenie finansowania UNRWA, agencji ONZ zajmującej się pomocą dla palestyńskich uchodźców.
Niemcy: Nikaragua nie dała nam szansy odpowiedzieć
Przedstawicielka niemieckiego MSZ Julia Monar argumentowała przed sędziami, że Managua nie podjęła wystarczających prób wcześniejszego wyjaśnienia sporu.
„Postępowanie Nikaragui wskazuje, że nie była zainteresowana poznaniem stanowiska Niemiec wobec swoich zarzutów, lecz po prostu chciała postawić Niemcy przed tym Trybunałem” – powiedziała.
Berlin twierdzi, że przed wniesieniem sprawy nie został właściwie poinformowany o pełnym zakresie zarzutów i nie otrzymał wystarczająco dużo czasu na odpowiedź.
To jeden z argumentów, za pomocą których Niemcy próbują zakwestionować dopuszczalność postępowania.
Berlin powołuje się na nieobecność Izraela
Jednym z kluczowych elementów niemieckiej obrony ma być również argument, że MTS nie może ocenić odpowiedzialności Niemiec bez wcześniejszego ustalenia, czy sam Izrael dopuścił się naruszenia Konwencji o ludobójstwie lub międzynarodowego prawa humanitarnego.
Izrael nie jest stroną tego postępowania i nie wyraził zgody na to, aby jego odpowiedzialność była rozstrzygana w ramach sprawy Nikaragua przeciwko Niemcom.
Berlin odwołuje się w tym kontekście do tzw. zasady Monetary Gold. Zgodnie z nią MTS nie powinien rozstrzygać sprawy, jeżeli odpowiedzialność prawna państwa nieuczestniczącego w postępowaniu stanowiłaby zasadniczy przedmiot sporu.
Nikaragua odpowiada jednak, że sprawa nie dotyczy odpowiedzialności Izraela jako takiej, lecz własnych zobowiązań Niemiec – w szczególności obowiązku zapobiegania ludobójstwu oraz zakazu wspierania poważnych naruszeń prawa międzynarodowego.
Mike Becker, ekspert w dziedzinie MTS i profesor prawa w Trinity College Dublin, ocenił, że postępowanie może mieć duże znaczenie dla interpretacji obowiązków państw trzecich.
„Ta sprawa może być ważna, ponieważ daje MTS możliwość doprecyzowania prawa dotyczącego obowiązku zapobiegania ludobójstwu oraz obowiązku zapewnienia przestrzegania międzynarodowego prawa humanitarnego” – powiedział Middle East Eye.
Trybunał może odrzucić wszystkie zarzuty Nikaragui, ale może również dopuścić do dalszego rozpatrywania tylko części z nich.
Niemcy drugim największym dostawcą uzbrojenia dla Izraela
Sprawa ma szczególne znaczenie ze względu na skalę niemieckiego wsparcia wojskowego dla Izraela.
Według danych Stockholm International Peace Research Institute Niemcy odpowiadały za około 31 proc. importu głównych systemów uzbrojenia do Izraela w latach 2021-2025. Stany Zjednoczone odpowiadały za 68 proc.
Tym samym Niemcy pozostawały drugim największym dostawcą uzbrojenia dla Izraela.
Najnowsze dane niemieckiego rządu pokazują, że wartość zatwierdzonych eksportów wojskowych do Izraela gwałtownie wzrosła w 2026 roku.
W pierwszym kwartale Berlin zatwierdził eksport o wartości 63,6 mln euro, natomiast od kwietnia do czerwca kolejne 735,8 mln euro. Łącznie w pierwszej połowie roku było to około 799,4 mln euro – niemal czterokrotnie więcej niż 201 mln euro zatwierdzone w całym 2025 roku.
Niemiecki rząd zaznacza jednak, że większość wartości eksportu z drugiego kwartału nie była bezpośrednio związana z działaniami w Gazie. Według Berlina 67 proc. dotyczyło dużego projektu obrony morskiej, a 21 proc. współpracy niemieckich i izraelskich przedsiębiorstw na potrzeby niemieckiej armii.
Berlin wcześniej ograniczył, a potem wznowił część eksportu
W sierpniu 2025 roku kanclerz Friedrich Merz wprowadził częściowe ograniczenia dotyczące eksportu sprzętu, który mógłby zostać wykorzystany w Strefie Gazy.
Ograniczenia zostały zniesione w listopadzie, po wejściu w życie zawieszenia broni. Niemiecki rząd zapowiedział wówczas, że kolejne wnioski eksportowe będą oceniane indywidualnie.
Nikaragua argumentuje jednak, że obowiązek wynikający z Konwencji o ludobójstwie oznacza, iż państwa muszą działać już wtedy, gdy istnieje poważne ryzyko popełnienia ludobójstwa, a nie dopiero po jego ostatecznym stwierdzeniu przez sąd.
MTS już raz odmówił zakończenia tej sprawy
W 2024 roku Nikaragua zwróciła się do MTS o zastosowanie środków tymczasowych, które miały zobowiązać Niemcy do wstrzymania dostaw wojskowych dla Izraela oraz wznowienia finansowania UNRWA.
Trybunał w kwietniu 2024 roku nie zdecydował się na wydanie takich nakazów. Wskazał wówczas m.in., że skala niemieckiego eksportu wojskowego zmniejszyła się oraz że Berlin posiada system prawny służący ocenie zezwoleń na eksport broni.
Jednocześnie MTS odrzucił wniosek Niemiec o wykreślenie całej sprawy, stwierdzając, że na tamtym etapie nie można było uznać, iż Trybunał w oczywisty sposób nie posiada jurysdykcji.
Po złożeniu przez Nikaraguę pełnego memoriału w lipcu 2025 roku Niemcy przedstawiły formalne zastrzeżenia wstępne, co doprowadziło do obecnych przesłuchań.
Nikaragua odpowie we wtorek
Nikaragua ma przedstawić swoją odpowiedź we wtorek. W środę i czwartek obie strony wygłoszą drugą rundę argumentów.
Decyzja MTS w sprawie niemieckich zastrzeżeń zostanie wydana w późniejszym terminie. Jeśli Trybunał dopuści sprawę do dalszego postępowania, rozstrzygnięcie dotyczące odpowiedzialności Niemiec może zająć jeszcze kilka lat.
Równolegle MTS rozpatruje osobną sprawę wniesioną przez Republikę Południowej Afryki przeciwko Izraelowi, dotyczącą zarzutu naruszenia Konwencji o ludobójstwie podczas wojny w Strefie Gazy.
Źródło: Middle East Monitor